Digitale soevereiniteit
De noodknop pleit voor open modellen
In juni beperkte de Amerikaanse overheid het gebruik van de twee krachtigste AI-modellen van Anthropic. Wie geen Amerikaans staatsburger is, kreeg alleen toegang met toestemming van die overheid. Anthropic zette beide modellen uit voor al zijn klanten.
Op NVIDIA GTC in Berlijn noemde Anne Bouverot dit een kill switch, een noodknop waarmee de toegang tot een model van buitenaf wordt uitgezet. Bouverot is de speciale gezant voor AI van Frankrijk en voorzitter van het bestuur van de École Normale Supérieure. In haar weergave kon het bedrijf staatsburgers en anderen niet van elkaar onderscheiden, en ging de toegang daarom voor iedereen dicht.
Begin juli was de beperking voor een van de twee modellen weer opgeheven. Het effect bleef. Volgens Bouverot dringt nu door in welke situatie Europa zit, en maakt elke bank, elke telecomaanbieder en elk bedrijf dat afhangt van zeer sterke cyberbeveiliging zich grote zorgen.
Bouverot sprak in een panel over open modellen met Jörg Bienert, directeur van het Center for Sovereign AI in Duitsland. Julien Demouth van NVIDIA leidde het gesprek. Een open model is een model dat iedereen kan downloaden en op eigen hardware kan draaien. Het panel liet zien dat een organisatie moet weten wat er moet blijven draaien als de toegang stopt, en dat open modellen het grootste deel van het werk kunnen doen.
Organisaties bepalen hun minimum
Volgens Bouverot werkt elk bedrijf en elke overheid die zij kent aan dezelfde vraag. Wat is de minimale operatie, het deel van het werk dat een organisatie moet kunnen afzonderen, beveiligen en draaiende houden, wat er ook gebeurt?
Voor haar is dit de weerbaarheid die bij soevereiniteit hoort. Zij sprak van meer soevereiniteit, van een Europa dat weerbaarder is en beter in staat is om over de hele keten eigen gereedschap te bouwen.
In haar advies blijven de modellen van vandaag in gebruik. Europa blijft klant van de Amerikaanse en Chinese modellen, omdat die er nu zijn. Zij houdt er wel rekening mee dat die op enig moment worden gepauzeerd of uitgezet, of dat Europa de voorlaatste versie krijgt.
In een eerdere blog noemde Alec Fong van NVIDIA hetzelfde risico voor één team. De maker van een gesloten model beheert de uitvoering en kan een gebruiker terugzetten naar een mindere dienst.
Is een open model goed genoeg?
Een open model dat op de eigen hardware van een organisatie draait, draait door als de toegang tot een externe dienst stopt. Dan blijft de vraag of zo'n model goed genoeg is.
Bienert leidt Soofi, een open model dat in Duitsland wordt gebouwd. Het begon begin vorig jaar, toen het nieuws over het model DeepSeek liet zien dat een goed model ook kan voortkomen uit efficiënt werken, met veel minder rekenkracht en geld. Binnen anderhalve week hadden universiteiten, onderzoeksinstituten en startups samen een positiepaper geschreven. Het Duitse ministerie van Economische Zaken en Energie financierde het project.
De training begon in maart van dit jaar op de nieuwe industriële AI-cloud van Deutsche Telekom. Een paar maanden later was het eerste model klaar, met 30 miljard parameters. Parameters zijn de waarden in een model die tijdens de training worden ingesteld, en hun aantal is een grove maat voor de omvang van het model.
Volgens een van de bedrijven die het model testten, is Soofi 95 keer goedkoper in gebruik dan de grote modellen van OpenAI of Anthropic, en is het voor 95 procent van de toepassingen goed genoeg. Dat is de terugkoppeling van één tester, en zo bracht Bienert het ook.
Voor de overige vijf procent moet het model groeien. Een model van 120 miljard parameters heeft de eerste fase van de training achter de rug. Voor volgend jaar kondigde Bienert een model van 550 miljard parameters aan, dat in de buurt komt van de krachtigste modellen. Soofi kreeg meer dan 3.000 verzoeken om het te mogen testen.
Bouverot voegde toe dat veel toepassingen het krachtigste model kunnen missen. Zij kunnen worden gebouwd op Soofi en op vergelijkbare modellen, en hoe specifieker die modellen voor een sector zijn, hoe beter.
Is een geheim model veiliger?
Demouth legde Bouverot een veelgehoord bezwaar voor, dat AI veiliger is wanneer de makers het model gesloten en geheim houden.
Zij antwoordde vanuit haar tijd als CEO van Morpho, een bedrijf dat werkte aan de chips in betaalkaarten, paspoorten en simkaarten. Die chips zijn beveiligd met cryptografie. In de begintijd van die technologie was het idee dat geheim veilig is, dus bleven de algoritmes ongepubliceerd. Dat pakte anders uit. De hele sector stapte over op openbare algoritmes met geheime sleutels, en de technologie werd er veel veiliger van.
Voor AI ziet zij een voordeel in openheid. Naar een open model kijken meer mensen, zodat problemen worden gezien voordat zij zich in de praktijk voordoen. Zij legde de waarheid ergens in het midden, en hield vol dat niemand in het algemeen kan zeggen dat geheim veiliger is.
Wat moet gesloten blijven?
Onderzoek en algemene modellen kunnen open zijn. Een versie die is getraind op specifieke gegevens, zoals cybergegevens, is gesloten. Beide sprekers trokken daar de grens.
Voor dat gesloten deel wees Bouverot op afspraken die defensie en cyberbeveiliging al lang kennen. Er zijn specifieke contracten en geheimhoudingsovereenkomsten. Het model draait in een geharde omgeving op het eigen terrein van de organisatie. Bij defensie worden medewerkers gescreend voordat zij toegang krijgen. Die afspraken bestaan, en zij moeten nu voor AI worden uitgewerkt.
Volgens Bienert werken bedrijven nu al zo. Zij trainen op de open basis een eigen model, met hun eigen gegevens, en dat model blijft hun eigendom. Demouth legde uit dat een algemeen model verder kan worden getraind op een nieuw vakgebied, en daarna op de taken die het moet uitvoeren.
Wie controleert de kwaliteit?
Demouth vroeg wie verantwoordelijk is als zo'n model eenmaal is gebouwd en moet worden onderhouden. Bouverot legde de controle bij de toepassing, sector voor sector.
Zij is bestuurslid bij Safran, een bedrijf in de lucht- en ruimtevaart, en haar voorbeeld was Boeing. Na ernstige ongelukken vertraagde Boeing de productie en bouwde het bij elke stap een kwaliteitscontrole in, waar eerder alles aan het eind werd gecontroleerd. De productie gaat nu weer omhoog, met een hogere kwaliteit en veiligheid.
De luchtvaart heeft daarvoor eigen toezichthouders en normen, in de Verenigde Staten en in Europa. Volgens Bouverot kan dat sector voor sector op dezelfde manier, met de mechanismen die deze sectoren al hebben. Een leverancier die een product verkoopt, blijft tegenover zijn klanten aansprakelijk als dat product schade veroorzaakt.
Linux laat zien wat een gedeelde basis doet
Voor Bienert is Linux het voorbeeld. In de jaren negentig had elke hardwaremaker zijn eigen besturingssysteem. Een organisatie die voor een leverancier koos, zat vast aan het systeem van die leverancier, en overstappen was moeilijk. Toen kwam Linux. Vandaag gebruikt iedereen het, het is veel goedkoper geworden en niemand vraagt meer welke hardware eronder draait.
Hij wil hetzelfde voor basismodellen, de algemene modellen waarop AI-toepassingen worden gebouwd. Teams in heel Europa werken dan aan een gedeelde basis van code, data en modellen. Die basis noemde hij het besturingssysteem van de AI-economie.
Europa moet genoeg hebben voor zichzelf
Het doel van Bouverot is dat Europa genoeg heeft voor zichzelf, voor zijn industrie en voor zijn cyberveiligheid. De race aanvoeren en het meeste uitgeven vallen buiten dat doel.
Het talent is er. Van de auteurs van het artikel uit 2017 waarop de huidige taalmodellen zijn gebouwd, kwamen er volgens haar slechts drie uit de Verenigde Staten, en de rest kwam uit Europa en Canada. Van de veertien auteurs van het Llama-artikel uit 2023 kwamen er elf uit Europa. De innovatie die daarop volgde, wordt nu geleid door de Verenigde Staten en China.
Haar advies bestaat uit drie stappen die naast elkaar lopen.
- klant blijven van de Amerikaanse en Chinese modellen die vandaag in gebruik zijn, en zorgen dat die contracten doorlopen
- zo snel mogelijk eigen capaciteit opbouwen, vanuit wat er al is, zoals Soofi, Mistral en Black Forest Labs
- het onderzoek versnellen, zodat de volgende generatie AI-bedrijven in Europa begint
Volgens haar kan geen enkel Europees land dit alleen. Frankrijk en Duitsland zijn middelgrote machten die elkaar nodig hebben, publieke en private partijen samen, en die ook landen buiten de Europese Unie nodig hebben, zoals Zwitserland, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en Canada. Overheden en bedrijven kunnen hun vraag bundelen in gezamenlijke contracten, zodat er in Europa meer rekencapaciteit wordt gebouwd.
Haar regel is om een project te beginnen met de landen en bedrijven die willen meedoen, en te aanvaarden dat een volgend project een andere coalitie heeft. Snelheid telt, en wachten tot iedereen meebeslist duurt te lang.
Een of twee jaar geleden dachten de meeste mensen volgens Bienert dat de trein vertrokken was en dat de grote modellen een zaak van de Amerikanen waren. Dat beeld is 180 graden gedraaid. Hij vraagt om investeringen die groter en ook verstandiger zijn, en die zo op elkaar zijn afgestemd dat elke groep een module bouwt van één grote raket.
Een AI-strategie trekt de grens
De drie stappen van Bouverot zijn een advies voor een continent. Voor één organisatie komen zij neer op één grens, tussen het werk dat op de modellen van een externe leverancier draait en het werk dat de organisatie zelf kan draaien.
Het minimum dat moet blijven draaien hoort aan de eigen kant van die grens, samen met elk model dat op gevoelige gegevens is getraind. Voor de meeste andere toepassingen verdient een open model een plek in de vergelijking, op kosten en op kwaliteit. De krachtigste modellen van externe leveranciers blijven in gebruik waar het werk erom vraagt.
Quilyx brengt AI-ambities van de bestuurskamer naar werkend resultaat. In een AI-strategie is deze grens een van de keuzes die een bestuur vaststelt, met een volgorde, een eigenaar en een eerste stap. Ons uitgangspunt is soevereine AI, wat betekent dat een organisatie zelf bepaalt waar haar gegevens worden verwerkt en door wie. Waar een gehoste dienst volstaat, zeggen wij dat ook.
In ons eigen werk verwerkt alleen onze eigen AI, op onze eigen apparatuur in Nederland, de gegevens van opdrachtgevers, leveranciers en professionals, en doet een gehoste dienst het kenniswerk zonder gevoelige gegevens. Quilyx is daarnaast geregistreerd partner in het Claude Partner Network van Anthropic, het bedrijf uit het voorbeeld van Bouverot.
Bouverot legde het doel voor Europa bij genoeg hebben voor zichzelf. Voor één organisatie is genoeg het minimum dat blijft draaien, wat er ook gebeurt.
Over dit artikel: Dit artikel is onze eigen lezing van de sessie How to Scale With Open Source op NVIDIA GTC Berlin van 21 oktober 2026. De ideeën uit die sessie zijn van de sprekers en zijn als zodanig benoemd. De vertaling naar opdrachtgevers, de standpunten en de keuzes in dit artikel zijn van ons. Wij schreven en redigeerden het samen met AI, die hielp bij het uitzoeken, het uitwerken en het formuleren. Quilyx draagt de redactionele verantwoordelijkheid.